Televisieloos

Lang geleden toen de zomertijd begon zaten wij te ontbijten. Het was zondagochtend. We mijmerden over de dagen die langer zouden gaan worden en de lange zomeravonden die in het verschiet lagen. Er vielen woorden als 'zwoel' en 'barbeque' en 'vuurtje maken'. Uit het niets kwam toen opeens de opmerking (het moet mijn man geweest zijn) 'zullen we de televisie weg doen?' Drie paar ogen keken hem aan. Ogen die aan redelijk verslaafde kijkers vastzaten. De X-factor uitzendingen en 'Wie is de mol' zaten nog vers in ons geheugen. Maar mijn zoons en ik zijn ook niet kinderachtig en zijn serieus op het voorstel ingegaan. Bovendien hadden wij vaker met dat bijltje gehakt en zijn bekend met televisieloze periodes. En zo werd eind maart de net nieuwe breedbeeldtelevisie het huis uit gedragen. Niet voor altijd, zo ascetisch zijn we nu ook weer niet. Tijdelijk in de opslag in mijn atelier totdat de zomer voorbij zou zijn. We zijn nu bijna een half jaar verder en de tijd is rijp om enkele conclusies te trekken.
1. er zijn nauwelijks zwoele zomeravonden geweest
2. we hebben ons niet verveeld en de televisie niet gemist
3. de wereld draait gewoon door - uitzending gemist is er voor noodgevallen
4. de inmiddels aangeschafte iPods door beide zoons maken televisie eigenlijk overbodig
5. ik verheug me op de terugkeer van het Oog en een avondje ouderwets zappen
6. volgend jaar weer - dat staat te bezien

Zondagochtend

Op zondagochtend eten we samen. Niet gewoon samen maar uitbundig samen. Croissants, knapperige broodjes, roomboter, zalm, gekookte eitjes, vers sap in kristallen glazen met een suikerrandje aan de rand. En wat is het leukst? Ik ben als moeder maar eenmaal per maand aan de beurt om dit culinaire festijn te verzorgen. De andere drie keer verzorgen manlief of onze twee stoere zoons het ritueel. Ik kan het elke moeder aanraden. Pure verwennerij. De een maakt het nog bonter dan de ander want we willen niet voor elkaar onderdoen. De zaterdag ervoor begint de voorpret al als de jongens zelf boodschappen mogen doen en kunnen kiezen waarmee ze de familie willen verrassen. Als ik beneden kom, is het elke keer weer een verrassing hoe de tafel gedekt is, of er kaarsen branden, welke muziek klinkt, hoe de servetten zijn gevouwen en wat er allemaal voor lekkers staat uitgestald op de overvloedige tafel. Soms brandt er zelfs een wierookje. Tijdens dit zondagse ontbijt ontstaan de leukste gesprekken en initiatieven. Zo besloten we onlangs de televisie weg te kieperen. Maar daarover een volgende keer meer.

Seks, geweld, meditatie en onthechting

Geestelijken die blote vrouwen onder hun kazuifels verstoppen en zich laten pijpen; yogi’s die zich door slangen laten wurgen, zwoele meisjes die zich door kikkers laten bevredigen met opzwepende klanken. Het zijn zomaar wat scènes uit de stop-motion animatievideo’s van Nathalie Djurberg.  Deze jonge Zweedse kunstenaar heeft een solo-tentoonstelling in Boymans. Componist en vriend Hans Berg geeft bodem aan de beelden met zijn zelf gecomponeerde symfonische muziek. Een spannend duo dat wereldwijd tentoonstellingen heeft en in 2009 de Zilveren Leeuw in de wacht sleepte op de Biënnale van Venetië.

Het is een beetje donker in de zaal van Boymans. Rechts kijk ik aan tegen grote stroken gekleurd papier die Nathalie Djurberg op de ramen heeft geplakt. Het maakt onderdeel uit van de tentoonstelling en tovert mooie banen gekleurd licht op de vloer. Toch vind ik het wat knullig gemaakt. Een beetje plak- en knipwerk. Maar misschien past het bij haar stijl. Ook haar poppen zijn zelf gemaakt en ruw afgewerkt maar stralen een enorme kracht uit. Puur, oer en authentiek staan een veertigtal beelden uitgestald in vitrines in de meest vreemde posities of yoga-houdingen. Hangend aan een boom, liggend op de rug, in de kat-positie ‘catstretchter’ met spijkers in het lijf geslagen. Dit is lijden. Het is een stevige opmaat naar de video’s die rondom vertoond worden op grote schermen. De titelvideo Snakes Knows it’s Yoga laat een yogi-mannetje zien met lange haren die pogingen doet te mediteren. Deze worden elke keer ruw verstoord door een slang die om hem heen kronkelt en de yogi op het laatst wurgt. De yogi weet echter niet van ophouden en gaat stug door ook al worden zijn ledematen ruw uit elkaar getrokken. De stugge yogi bekoopt het met de dood. Het is indringend en beangstigend om te zien. Djurberg slaagt er goed in om met eenvoudige klei-animaties zulke heftige emoties op te roepen. Nog sterker is dat in de animatie Untitled waarin een wulpse vrouw speelt met een kikker. De rode lippen van de vrouw zijn zwoel en dik en haar hele gestalte roept de associatie op met een seksbom. Hoe de vrouw de kikker benadert en hem over haar billen laat glijden, met haar tong zijn huid probeert te likken roept onmiskenbaar geile gevoelens op. De beelden brengen je naar je eigen donkere krochten en stimuleren je fantasie. In sjamaanse culturen in Midden Amerika worden padden verleid door sjamanen. Ze likken de hallucinerende stof van hun wrattige paddenhuid om in hogere sferen te komen. De video toont vooral de erotische beelden van het likken. Ja, een rode tong van klei kan heel opwindend zijn. De krachtige illusies die Djurberg schept met haar eenvoudige klei-animaties zijn heel indringend door de suggesties van bloed, geweld, rondvliegende ledematen, wormen en andere angstaanjagende dieren. De muziek ondersteunt de beelden met opzwepende ritme’s of zoet getingel.

‘Snakes Knows it’s Yoga’ met werk van Nathalie Djurberg en muziek van Hans Berg is nog te zien t/m 1 mei inmuseum Boymans, Rotterdam.

De Pindakaasvloer van Wim T. Schippers kun je nog t/m 29 mei zien. Het stinkt behoorlijk.

Het Nieuwe Schuttersstuk

Aan de vooravond van mijn verjaardag zat ik in IJsselstein. Zo'n plek onder de de rook van Utrecht waar ik nooit kom, maar wat eigenlijk een heel leuk stadje is. Een vestingstadje van het kneuterige soort. Ik moest in het stadsmuseum IJsselstein zijn en ook dat was van een kneuterig formaat, gerund door vrijwilligers. Het paste goed bij het thema van de avond: het nieuwe schuttersstuk. Ook al klinkt het heel erg 1700 en oubollig; toch prikkelde het persbericht mijn fantasie. De heren die erachter zitten, zijn zeker niet oubollig. Beeldend kunstenaars Wim van Sijl en Henk Wijnen schotelden hun publiek een performance voor waarin ze al hun subsidieaanvragen en toegekende gelden uit het verleden langs lieten komen. Een stevige beat eronder maakte het tot een swingend geheel. Vervolgens namen we een kijkje bij de tentoonstelling met werk van Wijnen en Van Sijl en wijlen Willem G.Wevers. Het vijfde schuttersstuk werd onthuld. Een scène in de oude graanmolen van IJsselstein. Toen kwam het hoogtepunt van de avond: het nieuwe Schuttersstuk. Het zesde inmiddels. Alle schuttersstukken maken deel uit van de serie Blije Werken. Ik was zo nieuwsgierig naar dit concept en nu was het zover. Alle aanwezigen, een handjevol publiek vooral van het mannelijk geslacht, werden uitgenodigd om plaats te nemen in de geënsceneerde opstelling. Videoschermen, spiegels, logo en videobeelden stonden al klaar. Nu de acteurs nog. Er was wel een voorwaarde aan verbonden: je moest betalen. Toen ik het bedrag hoorde, dreigde ik bijna af te haken totdat een goede fee (m/v) zich tot mij richtte en een mooi aanbod deed. Dat kon ik niet weigeren. Ik was toch ook niet voor niets helemaal naar IJsselstein gekomen. Bovendien was ik morgen jarig. Dit was een origineel verjaarscadeau voor mezelf: mijn eerste echte kunstwerk gemaakt door een ander. Weer eens wat anders dan een huidlandschap in olieverf. Alle deelnemers werden stuk voor stuk opgesteld in het nieuwe schuttersstuk getiteld BlingBamBoom. Geknield, achterstevoren, wijdbeens, zittend op een stoel en ik mocht samen met een figuur gehuld in zwarte NorthFace jas met capuchon, een spiegel ophouden. Geen sinecure want deze moest precies het schilderij aan de overkant spiegelen. Klik - klik - klik. Het zesde Schuttersstuk werd vereeuwigd totdat we kramp kregen en ons los konden maken van de setting. Ik ben onderdeel van een kunstwerk geworden en kan niet wachten totdat het eindproduct afgeleverd wordt. Of zou dat ook weer een happening worden? Volgens mij ben ik in een langlopend kunstproject beland. De kunstenaars willen namelijk het historische aantal van meer dan 150 schuttersstukken gaan overtreffen. In de loft van één van de kunstenaars praatten we na met een glas wijn en bekeken het materiaal alvast op de iMac. Mannen onder elkaar. Er werd zelfs gerookt. Rozig reed ik terug de nacht in, Utrecht tegemoet en mijn bed. En Beer. Ik had vreemde dromen van schutters met speren en vliegende beesten. Op de valreep van mijn vijftigste levensjaar een onuitwisbare ervaring.
Tentoonstelling en Het nieuwe Schuttersstuk is nog te zien t/m 8 mei, Walkade 2, 3401 DS IJsselstein.

Anselm Kiefer

Het was een tip van beeldend kunstenaar Mieke Simons: 'Kiefer hangt in Antwerpen.' Zij werkt net als ik graag met materie en vondsten in haar verf. Kiefer is daarvoor een bijzonder inspirerend voorbeeld. Zijn monumentale werk is niet alleen indrukwekkend van veraf door de afmetingen en het thema (oorlog) maar ook door de details in het werk een feest van herkenning als je dichterbij komt. Beer en ik prikken een datum en gaan onder schooltijd richting het zuiden. We hebben geluk met de files, die zijn er niet. We hebben ook geluk met het weer want de zon schijnt uitbundig. We rijden eerst naar de Luchthaven van Antwerpen waar ik volgend jaar mogelijk werk ga ten toon stellen. De plek valt enigszins tegen. Met Schiphol op je netvlies met grote hallen, witte muren en lange ruime gangen is dit een kabouterlocatie. Op een zonnig terras praten we er verder over en bestijgen dan de trappen van het MKSKA. We parkeren onze bolide voor drie euro voor de deur van het museum. De hele dag. Een ongekende luxe waardoor de Belgen bij ons een streepje voor krijgen. Kiefer, geboren in 1945 in na-oorlogs Duitsland, ontvangt ons met zijn monumentale Grosse Fracht. Een groot werk van lood met een gigantisch loden vliegtuig ervoor met gedroogde zonnebloemen. Kiefer kiest zijn materialen om hun spirituele kracht. Het lood is afkomstig van het dak van de dom van Keulen. De zaden van de zonnebloemen dragen al nieuw leven in zich. Zijn werk is doordrongen van de gedachte dat elk einde een nieuw begin in zich draagt. De foto van dit werk is helaas mislukt maar de andere werken kun je hier bekijken.
Bij het bekijken van zijn werk raakt me de zwaarte maar meer nog zijn liefde voor het materiaal. Er komt nauwelijks verf aan te pas. Al zijn werk is opgebouwd uit lood, organische resten, zaden, verdroogde grassen, takken, klei en gips. Ik raak enorm geïnspireerd en vind mijn eigen doekjes opeens heel erg klein en betekenisloos. Toch zie ik ook verwantschap in gebruik van het materiaal zoals in het werk 'Multatuli' en mijn eigen 'Landscape'. Ik kan niet wachten om weer aan de slag te gaan in mijn atelier.

Debutant

De eerste januari heb ik de laatste letters op papier gezet. Mijn boek was af na een zwangerschap van negen maanden, dacht ik. Inmiddels ben ik opnieuw aan het lezen, schrappen en opnieuw formuleren. Ik heb me zelfs teruggetrokken in een hotel om de puntjes op de i te zetten. Dan moet het goed zijn, dacht ik. De derde ronde van herschrijven is nu achter de rug en ik vrees dat ik nog niet klaar ben met mijn manuscript. De fase van het fijn slijpen is begonnen. Voordat ik mijn manuscript Twitter, kunst & hagelslag aanbied aan een uitgever, wil ik honderd procent tevreden zijn. Misschien wel iets meer dan dat. Tekst, verhaallijnen, opbouw, structuur; alles moet kloppen. In het geval van een persoonlijk dagboek is dat geen sinecure. Ik realiseer me dat ik pas aan het begin sta van een nieuwe zwangerschap die ook weer negen maanden gaat duren. Minstens. Gister bezocht ik de debutantenworkshop van Daretoo bij uitgeverij de Arbeiderspers in Amsterdam. Er waren vier inspirerende sprekers die het klappen van de zweep goed kenden. Marja Duin is acquirerend redacteur bij de Arbeiderspers en benadrukt dat je als debutant niet als een dolle stier dikke enveloppen in brievenbussen van willekeurige uitgeverijen moet proppen. Ze wijst erop dat de debutant eerst gedegen onderzoek moet doen onder uitgeverijen. Waar past jouw boek het beste en waarom? De inhoud van het boek moet qua onderwerp aansluiten bij het fonds. Dus loop een boekhandel binnen, kijk naar de titels en het genre en ontdek welke uitgever er achter zit. Marja wijst op de gouden regel: show, don't tell. Vertel het verhaal in beelden en voer de lezer mee. Voor ons, debutanten, was de bijdrage van thrillerschrijfster Carla de Jong hartverwarmend. Haar manuscript is tien keer afgewezen. Toch bleef zij geloven in haar boek. Ze begon zelfs al aan het volgende te schrijven. Uiteindelijk is zij met In retraite binnen gekomen bij uitgeverij de Arbeiderspers. Behalve dat het boek kwaliteit moet hebben, moet je als debutant over een behoorlijke dosis doorzettingsvermogen bezitten en een dikke huid. Na de derde of vierde afwijzing zou ik geneigd zijn de handdoek in de ring te gooien, maar Carla's boodschap is omgekeerd: de aanhouder wint. De tijd dat een schrijver zich kon terugtrekken in een ivoren toren, is sinds de opkomst van sociale media voorbij. Linda Krijns van Daretoo geeft ons een kijkje in de keuken. Als een manuscript bij de uitgever op de deurmat ploft, is het eerste wat een acquirerend redacteur doet, de naam van de schrijver googlen. Heeft de debutant een website? Zit de schrijver op LinkedIn of Twitter? Hoe groot is zijn netwerk? Voor deze test ga ik glansrijk slagen want daar heb ik in de jaren 2009 en 2010 hard aan gewerkt. Twitter, kunst & hagelslag geeft daar een mooi beeld van. Linda wijst ons op andere manieren van uitgeven zoals printing on demand en uitgeven in eigen beheer. Voor beide moet je een lange adem hebben. De omzet van E-books stijgt spectaculair dus ook dat is een nieuwe markt. In de worksop maakte ik verder kennis met de literair agent. Als deze je manuscript positief beoordeelt, biedt hij het aan passende uitgevers aan. Hij kent het netwerk van uitgevers goed en verkoopt de debutant aan de best biedende. Het is net voetbal. De literair agent krijgt commissie over de gelden en regelt ook het contract van de debutant. Klinkt mij allemaal wel aanlokkelijk. Maar ook hier zijn de getallen teleurstellend: van de duizend aangeboden manuscripten, gaan er hooguit tien door naar de volgende ronde. Ik laat me inspireren door het doorzettingsvermogen van Carla en duik in haar boek In retraite dat wij allemaal cadeau kregen na afloop van de workshop.

Welke titel?

Naarmate mijn boek over 'Kunst, Twitter en het dagelijks leven' vordert komen er steeds weer nieuwe titels voorbij. Ik merk dat een titel zich ontwikkelt net als het boek. Toen ik vijftig werd en begon met schrijven had ik nog geen titel. Toen ik met Twitter begon drong zich een titel op: Sarah op Twitter. Van deze titel heb ik dit gelijknamige blog gemaakt op blogspot.com. en publiceer ik stukken uit mijn dagboek. 

Na een aantal maanden raakte ik gewend aan mijn titel als ‘Sarah’ en begon ik dat woord opeens oubollig te vinden. Met Sarah spreek je waarschijnlijk alleen oudere mensen aan terwijl ik mezelf nog zo jong voel. Zo ontstond titel twee: 50!...en op Twitter. Er klinkt iets door van trots en het geeft een bepaalde spanning tussen de seniorenleeftijd en de moderne bezigheid van twitteren, wat meer iets is van de jongere generatie. 

De derde titel volgt een paar maanden later en haalt zijn inspiratie uit het boek ‘Meisje van de slijterij’. Zoals de schrijfster van dit boek bekend staat als @slijterijmeisje sta ik bekend in ‘twitterland’ als @huidlandschap. Zo bedacht ik titel nummer drie: @huidlandschap twittert over kunst en andere zaken. Ik vind dat deze titel de lading behoorlijk dekt maar het vraagt wel wat inlevingsvermogen. 

Dit weekend kreeg ik opnieuw een creatieve inval en werd titel nummer vier geboren. Door de film Eat, Pray, Love ging ik associëren op de thema’s waar mijn boek over gaat. In het Nederlands heet het boek: Eten, bidden en beminnen. Zo kwam ik op titel vier: Twitter, kunst en boterhammen smeren. De twee eerste woorden spreken voor zich en spreken elk een andere doelgroep aan. Het laatste woordbeeld staat voor het dagelijks leven, de kinderen verzorgen maar ook het gewone ‘down to earth’ leven als tegenhanger van verheven kunst en virtueel twitteren. Het leven van boodschappen doen, bij de buren een kopje suiker halen, de was opvouwen, de hond uitlaten en broodtrommels vullen. 

Het ontstaan van een boek is een creatief proces maar ik wist niet dat een titel ook een creatieve ontwikkeling doormaakt. Ik ben heel benieuwd hoe een uitgever daarmee omgaat en hoe bij hen zo’n proces werkt. De hamvraag: zit er volgens hen een geschikte titel tussen? Of verzinnen ze gewoon titel nummer vijf? En welke titel vind jij het leukst, spreekt je het meeste aan, waardoor je denkt: Yes, dat boek wil ik lezen. Of heb je nog een andere suggestie?